📝 6. Sınıf Matematik 5. Tema: İstatistiksel Araştırma Süreci

Araştırma Sorusu, Veri Toplama, Nokta Grafiği, Kök-Yaprak Gösterimi, Merkezi Eğilim Ölçüleri (Ortalama, Medyan, Mod) ve Veri Okuryazarlığı

🚀 Uygulamada İnteraktif Çöz
6. Sınıf Matematik 3 Seviye (Temel, Orta, İleri) MEB Maarif Modeli

Bu sınav dokümanı, akıllı tahtada ders işlerken ve evde konu pekiştirirken kullanılmak üzere hazırlanmıştır. Aşağıda 3 farklı zorluk seviyesindeki tüm soruları, seçenekleri, ayrıntılı çözümleri ve en altta yer alan cevap anahtarı özetini bulabilirsiniz.

🟢 1. Seviye: Temel Düzey

🏆 🌱 Veri Çırağı

Soru 1: Bir veri grubunda en çok tekrarlayan (en yüksek frekansa sahip) değere ne ad verilir?

  • A) Tepe değer (Mod)
  • B) Ortanca (Medyan)
  • C) Aritmetik ortalama
  • D) Açıklık
💡 Çözüm & Açıklama: Bir veri grubunda en sık tekrarlanan sayıya tepe değer (mod) denir.

Soru 2: Küçükten büyüğe doğru sıralanmış bir veri grubunun tam ortasında yer alan değere ne ad verilir?

  • A) Ortanca (Medyan)
  • B) Tepe değer (Mod)
  • C) Aritmetik ortalama
  • D) Açıklık
💡 Çözüm & Açıklama: Sıralı veri grubunun tam ortasındaki değere ortanca (medyan) denir.

Soru 3: Bir veri grubundaki tüm değerlerin toplamının veri sayısına bölünmesiyle bulunan ölçüye ne ad verilir?

  • A) Aritmetik ortalama
  • B) Ortanca (Medyan)
  • C) Tepe değer (Mod)
  • D) Kök-yaprak
💡 Çözüm & Açıklama: Toplamın veri adedine bölünmesiyle aritmetik ortalama bulunur.

Soru 4: Bir veri grubundaki en büyük değer ile en küçük değer arasındaki farka ne ad verilir?

  • A) Açıklık
  • B) Medyan
  • C) Mod
  • D) Ortalama
💡 Çözüm & Açıklama: En büyük değer - En küçük değer farkına açıklık denir.

Soru 5: 4, 6, 8, 10, 12 veri grubunun aritmetik ortalaması kaçtır?

  • A) 8
  • B) 6
  • C) 10
  • D) 40
💡 Çözüm & Açıklama: (4 + 6 + 8 + 10 + 12) ÷ 5 = 40 ÷ 5 = 8 bulunur.

Soru 6: 3, 5, 5, 7, 9 veri grubunun tepe değeri (modu) kaçtır?

  • A) 5
  • B) 3
  • C) 7
  • D) 9
💡 Çözüm & Açıklama: En çok tekrarlayan değer 5'tir (2 kez tekrarlanmıştır).

Soru 7: 2, 4, 7, 9, 11 veri grubunun ortancası (medyanı) kaçtır?

  • A) 7
  • B) 4
  • C) 9
  • D) 6
💡 Çözüm & Açıklama: Küçükten büyüğe sıralı 5 verinin tam ortasındaki (3.) değer 7'dir.

Soru 8: Aşağıdakilerden hangisi istatistiksel bir araştırma sorusu niteliğindedir?

  • A) 6. sınıf öğrencilerinin en sevdiği spor branşı hangisidir?
  • B) Türkiye'nin başkenti neresidir?
  • C) Bugün haftanın hangi günüdür?
  • D) Feza kaç yaşındadır?
💡 Çözüm & Açıklama: İstatistiksel araştırma soruları bir topluluğu ilgilendiren ve değişkenlik gösteren veri toplamayı gerektirir.

Soru 9: Öğrencilerin en sevdikleri dondurma çeşitleri (çikolatalı, vanilyalı, çilekli vb.) hangi veri türüne örnektir?

  • A) Kategorik (Sözel) Veri
  • B) Nicel Kesikli Veri
  • C) Ondalık Veri
  • D) Sayısal Ölçüm Verisi
💡 Çözüm & Açıklama: İsim ve özellik belirten sözel tercihler kategorik veridir.

Soru 10: Öğrencilerin bir haftada okudukları kitap sayıları (1, 2, 3, 5 vb.) hangi veri türüne örnektir?

  • A) Nicel Kesikli (Sayısal) Veri
  • B) Kategorik Veri
  • C) Sözel Tercih
  • D) Renk Verisi
💡 Çözüm & Açıklama: Sayılabilen tam sayı adetleri nicel kesikli veridir.

Soru 11: Bir kök-yaprak gösteriminde '3 | 4' ifadesi hangi sayıyı temsil etmektedir?

  • A) 34 sayısını
  • B) 3,4 sayısını
  • C) 7 sayısını
  • D) 43 sayısını
💡 Çözüm & Açıklama: Kök onlar basamağını (3), yaprak birler basamağını (4) gösterir; yani 34 sayısıdır.

Soru 12: Bir araştırmada tüm hedef kitleyi temsil etmek üzere tarafsız şekilde seçilen daha küçük çalışma grubuna ne ad verilir?

  • A) Örneklem
  • B) Frekans
  • C) Medyan
  • D) Açıklık
💡 Çözüm & Açıklama: Bütün kitleyi temsil etmek üzere seçilen gruba örneklem denir.

🟡 2. Seviye: Orta Düzey

🏆 🌿 Veri Dedektifi

Soru 1: 12, 14, 16, 18, 20, 22 veri grubunun ortancası (medyanı) kaçtır?

  • A) 17
  • B) 16
  • C) 18
  • D) 15
💡 Çözüm & Açıklama: Çift sayıda veri olduğunda ortadaki iki sayının ortalaması alınır: (16 + 18) ÷ 2 = 17 bulunur.

Soru 2: 5 kişilik bir arkadaş grubunun yaşları 11, 12, 12, 13 ve 17'dir. Bu grubun yaş ortalaması kaçtır?

  • A) 13
  • B) 12
  • C) 14
  • D) 15
💡 Çözüm & Açıklama: Toplam: 11 + 12 + 12 + 13 + 17 = 65. Ortalama: 65 ÷ 5 = 13 bulunur.

Soru 3: Kök-yaprak gösteriminde (Kök 1 | Yapraklar: 2, 5, 8) ve (Kök 2 | Yapraklar: 0, 4) olarak verilen veri grubunun açıklığı kaçtır?

  • A) 12
  • B) 14
  • C) 10
  • D) 16
💡 Çözüm & Açıklama: En büyük değer: 24, En küçük değer: 12. Açıklık: 24 - 12 = 12 bulunur.

Soru 4: Bir okuldaki öğrencilerin harçlık düzeyini araştırırken sadece okul kantinindeki en pahalı içeceği satın alan 5 öğrenciye anket yapmak ne tür bir istatistiksel hatadır?

  • A) Örneklem yanlılığı (taraflı grup seçimi)
  • B) Ortalama hatası
  • C) Medyan kayması
  • D) Grafik ölçek hatası
💡 Çözüm & Açıklama: Sadece belirli ve taraflı bir gruptan veri toplamak örneklem yanlılığı oluşturur.

Soru 5: 'Çok sıkıcı olan klasik müzik yerine eğlenceli pop müzik dinlemeyi tercih edersiniz, değil mi?' sorusundaki temel araştırma hatası nedir?

  • A) Yönlendirici soru hatası (taraflı soru kalıbı)
  • B) Yetersiz veri sayısı
  • C) Kök-yaprak hatası
  • D) Ölçüm birimi hatası
💡 Çözüm & Açıklama: Seçeneklerden birini övüp diğerini kötüleyerek katılımcıyı yönlendiren sorular tarafsız değildir.

Soru 6: Dikey ekseni 0 yerine %85'ten başlayan bir sütun grafiğinin yol açtığı en büyük yanılsama nedir?

  • A) Küçük farkları devasa bir uçurum gibi göstererek insanları yanıltması
  • B) Grafiğin renklerini silmesi
  • C) Verilerin kaybolmasına yol açması
  • D) Medyanın hesaplanmasını engellemesi
💡 Çözüm & Açıklama: 0'dan başlamayan eksenler oranları bozarak görsel manipülasyon yaratır.

Soru 7: 4 öğrencinin sınav notları 70, 80, 90 ve X'tir. Bu 4 öğrencinin not ortalaması 85 olduğuna göre X sınav notu kaçtır?

  • A) 100
  • B) 95
  • C) 85
  • D) 90
💡 Çözüm & Açıklama: Toplam: 4 x 85 = 340. Bilinenlerin toplamı: 70 + 80 + 90 = 240. X = 340 - 240 = 100 bulunur.

Soru 8: 10, 15, 15, 20, 25 veri grubuna aşağıdaki sayılardan hangisi eklenirse veri grubunun tepe değeri (modu) kesinlikle değişmez?

  • A) 15
  • B) 10
  • C) 20
  • D) 25
💡 Çözüm & Açıklama: Mevcut mod 15'tir. 15 eklendiğinde tekrar sayısı 3 olur ve mod yine 15 kalır.

Soru 9: Bir nokta grafiğinde aynı kategori veya sayı üzerinde üst üste dizilen noktaların sayısı neyi ifade eder?

  • A) O değerin frekansını (tekrar sayısını)
  • B) Aritmetik ortalamayı
  • C) Veri grubunun açıklığını
  • D) Örneklem hatasını
💡 Çözüm & Açıklama: Nokta sayısı o verinin kaç kez tekrarlandığını (frekansını) gösterir.

Soru 10: 8, 12, 14, 18, 28 veri grubunun açıklığı kaçtır?

  • A) 20
  • B) 14
  • C) 16
  • D) 18
💡 Çözüm & Açıklama: Açıklık = En büyük - En küçük = 28 - 8 = 20 bulunur.

Soru 11: Yaş ortalaması 14 olan 6 kişilik bir arkadaş grubuna, yaşı tam 14 olan yeni bir kişi katılırsa grubun yeni yaş ortalaması nasıl değişir?

  • A) Değişmez, 14 kalır
  • B) 1 artar
  • C) 1 azalır
  • D) 2 katına çıkar
💡 Çözüm & Açıklama: Ortalamaya eşit bir değer eklendiğinde aritmetik ortalama değişmez.

Soru 12: Bir araştırmanın sonuçlarının tüm ortaokul öğrencileri için güvenilir sayılabilmesi için örneklem grubu nasıl seçilmelidir?

  • A) Farklı sınıf ve şubelerden rastgele seçilen yeterli sayıda öğrenciden
  • B) Sadece tek bir sınıftaki 5 kişiden
  • C) Sadece okul birincilerinden
  • D) Yalnızca okul korosundaki öğrencilerden
💡 Çözüm & Açıklama: Örneklem tarafsız ve geneli temsil edecek şekilde rastgele seçilmelidir.

🔴 3. Seviye: İleri Düzey

🏆 🏆 Veri Hakemi ve Analisti

Soru 1: 5 kişilik bir ailenin yaş ortalaması 24'tür. Bu aileye dedeleri katıldığında 6 kişinin yeni yaş ortalaması 32 olduğuna göre dedenin yaşı kaçtır?

  • A) 72
  • B) 68
  • C) 75
  • D) 80
💡 Çözüm & Açıklama: İlk Toplam: 5 x 24 = 120. Yeni Toplam: 6 x 32 = 192. Dedenin Yaşı: 192 - 120 = 72 bulunur.

Soru 2: 10 kişilik bir spor takımının boy ortalaması 170 cm'dir. Boyları 160 cm ve 180 cm olan iki oyuncu takımdan ayrıldığında geriye kalan 8 oyuncunun boy ortalaması kaç cm olur?

  • A) 170 cm
  • B) 172 cm
  • C) 168 cm
  • D) 175 cm
💡 Çözüm & Açıklama: Ayrılan iki kişinin ortalaması (160+180)/2 = 170 cm'dir. Ortalamaya eşit değerler ayrıldığında grubun ortalaması değişmez.

Soru 3: Bir gazetedeki 'Öğrencilerin %95'i kütüphaneden nefret ediyor' iddiasını bilimsel olarak sorgulayan bir veri hakemi öncelikle hangi kriteri incelemelidir?

  • A) Araştırmanın örneklem büyüklüğünü ve grup seçiminin tarafsızlığını
  • B) Gazetenin kağıt kalitesini
  • C) Yazının puntosunu
  • D) Kütüphanedeki kitap sayısını
💡 Çözüm & Açıklama: İddianın geçerliliği örneklemin büyüklüğü ve tarafsızlığı ile doğrulanır.

Soru 4: Kök-yaprak gösteriminde (Kök 1 | Yapraklar: 0, 2, 4, 4), (Kök 2 | Yapraklar: 1, 5, 8) ve (Kök 3 | Yapraklar: 0, 2) olarak verilen 9 verilik grubun ortancası (medyanı) kaçtır?

  • A) 21
  • B) 25
  • C) 14
  • D) 20
💡 Çözüm & Açıklama: Veriler: 10, 12, 14, 14, 21, 25, 28, 30, 32. 9 verinin tam ortasındaki (5.) değer 21'dir.

Soru 5: Bir öğrencinin ilk 3 matematik sınavının ortalaması 76'dır. Bu öğrenci 4. sınavdan kaç alırsa tüm sınavlarının ortalaması 80 olur?

  • A) 92
  • B) 88
  • C) 96
  • D) 84
💡 Çözüm & Açıklama: Hedef Toplam: 4 x 80 = 320. İlk 3 Sınav Toplamı: 3 x 76 = 228. Gereken Not: 320 - 228 = 92 bulunur.

Soru 6: Bir veri grubundaki tüm sayılara 5 eklenirse, aritmetik ortalama ve açıklık nasıl değişir?

  • A) Aritmetik ortalama 5 artar, açıklık değişmez
  • B) Hem ortalama hem açıklık 5 artar
  • C) İkisi de değişmez
  • D) Ortalama değişmez, açıklık 5 artar
💡 Çözüm & Açıklama: Tüm sayılara aynı miktar eklendiğinde ortalama o kadar artar; en büyük ve en küçük aynı oranda arttığı için açıklık değişmez.

Soru 7: 8, 10, 12, 14, 16 veri grubundaki her bir sayı 2 ile çarpılırsa yeni grubun aritmetik ortalaması ve açıklığı nasıl değişir?

  • A) Hem aritmetik ortalama hem de açıklık 2 katına çıkar
  • B) Ortalama 2 katına çıkar, açıklık değişmez
  • C) İkisi de değişmez
  • D) Açıklık 2 katına çıkar, ortalama değişmez
💡 Çözüm & Açıklama: Her eleman 2 ile çarpıldığında hem toplam/ortalama hem de (En Büyük - En Küçük) fark 2 katına çıkar.

Soru 8: Bir şirkette 5 çalışan 20.000 TL, 1 genel müdür ise 500.000 TL maaş almaktadır. Bu şirketteki tipik bir çalışanın gelir durumunu en adil ve doğru temsil eden istatistiksel ölçü hangisidir?

  • A) Ortanca (Medyan)
  • B) Aritmetik ortalama
  • C) Açıklık
  • D) Kök-yaprak gösterimi
💡 Çözüm & Açıklama: Uç değerlerin (aşırı yüksek/düşük) bulunduğu gruplarda aritmetik ortalama yanıltıcı olur; en doğru temsilci medyan (ortanca) ölçüsüdür.

Soru 9: Bir sınıftaki 10 kız öğrencinin not ortalaması 80, 10 erkek öğrencinin not ortalaması ise 70'tir. Bu sınıfın genel not ortalaması kaçtır?

  • A) 75
  • B) 72
  • C) 78
  • D) 80
💡 Çözüm & Açıklama: Kişi sayıları eşit olduğu için: (80 + 70) ÷ 2 = 75 bulunur.

Soru 10: Bir reklamda 'Kullanıcıların %99'u kremimizden çok memnun!' ifadesi yer almaktadır. Araştırma künyesinde sadece 50 kişinin ankete katıldığı ve bu kişilerin firmanın kendi çalışanları olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmadaki temel metodolojik hata nedir?

  • A) Örneklem yanlılığı ve çıkar çatışması (tarafsız olmama)
  • B) Medyan hesaplama hatası
  • C) Aritmetik ortalama hatası
  • D) Birim dönüştürme hatası
💡 Çözüm & Açıklama: Firma çalışanlarından oluşan kısıtlı ve taraflı bir grup örneklem yanlılığı ve çıkar çatışması oluşturur.

Soru 11: Küçükten büyüğe sıralanmış 4, 7, 7, 9, x, 15, 18 veri grubunun ortancası (medyanı) ve tepe değeri (modu) birbirine eşit olduğuna göre x değeri kaçtır?

  • A) 7
  • B) 9
  • C) 11
  • D) 15
💡 Çözüm & Açıklama: Mevcut mod 7'dir. 7 veri olduğunda medyan 4. sayı olan 9 gibi görünse de medyan ve modun eşit çıkması için x'in 7 olması ve sıralamanın 4, 7, 7, 7, 9, 15, 18 şeklinde olması gerekir.

Soru 12: Bir veri okuryazarının medyada gördüğü grafik ve istatistikleri değerlendirirken yapması gereken en doğru bilimsel davranış hangisidir?

  • A) Verilerin nasıl toplandığını, örneklem büyüklüğünü ve eksen ölçeklerini eleştirel gözle incelemek
  • B) Başlıktaki iddialı sonucu hemen doğru kabul etmek
  • C) Sadece grafiğin renklerine bakmak
  • D) Tüm araştırmaları tamamen reddetmek
💡 Çözüm & Açıklama: Veri okuryazarlığı verinin kaynağını, yöntemini, örneklemini ve grafik ölçeklerini eleştirel sorgulama yetkinliğidir.

📊 Sınav Cevap Anahtarı Özeti

Soru Numarası Doğru Seçenek & Yanıt
🟢 1. Seviye - Soru 1 A) Tepe değer (Mod)
🟢 1. Seviye - Soru 2 A) Ortanca (Medyan)
🟢 1. Seviye - Soru 3 A) Aritmetik ortalama
🟢 1. Seviye - Soru 4 A) Açıklık
🟢 1. Seviye - Soru 5 A) 8
🟢 1. Seviye - Soru 6 A) 5
🟢 1. Seviye - Soru 7 A) 7
🟢 1. Seviye - Soru 8 A) 6. sınıf öğrencilerinin en sevdiği spor branşı hangisidir?
🟢 1. Seviye - Soru 9 A) Kategorik (Sözel) Veri
🟢 1. Seviye - Soru 10 A) Nicel Kesikli (Sayısal) Veri
🟢 1. Seviye - Soru 11 A) 34 sayısını
🟢 1. Seviye - Soru 12 A) Örneklem
🟡 2. Seviye - Soru 1 A) 17
🟡 2. Seviye - Soru 2 A) 13
🟡 2. Seviye - Soru 3 A) 12
🟡 2. Seviye - Soru 4 A) Örneklem yanlılığı (taraflı grup seçimi)
🟡 2. Seviye - Soru 5 A) Yönlendirici soru hatası (taraflı soru kalıbı)
🟡 2. Seviye - Soru 6 A) Küçük farkları devasa bir uçurum gibi göstererek insanları yanıltması
🟡 2. Seviye - Soru 7 A) 100
🟡 2. Seviye - Soru 8 A) 15
🟡 2. Seviye - Soru 9 A) O değerin frekansını (tekrar sayısını)
🟡 2. Seviye - Soru 10 A) 20
🟡 2. Seviye - Soru 11 A) Değişmez, 14 kalır
🟡 2. Seviye - Soru 12 A) Farklı sınıf ve şubelerden rastgele seçilen yeterli sayıda öğrenciden
🔴 3. Seviye - Soru 1 A) 72
🔴 3. Seviye - Soru 2 A) 170 cm
🔴 3. Seviye - Soru 3 A) Araştırmanın örneklem büyüklüğünü ve grup seçiminin tarafsızlığını
🔴 3. Seviye - Soru 4 A) 21
🔴 3. Seviye - Soru 5 A) 92
🔴 3. Seviye - Soru 6 A) Aritmetik ortalama 5 artar, açıklık değişmez
🔴 3. Seviye - Soru 7 A) Hem aritmetik ortalama hem de açıklık 2 katına çıkar
🔴 3. Seviye - Soru 8 A) Ortanca (Medyan)
🔴 3. Seviye - Soru 9 A) 75
🔴 3. Seviye - Soru 10 A) Örneklem yanlılığı ve çıkar çatışması (tarafsız olmama)
🔴 3. Seviye - Soru 11 A) 7
🔴 3. Seviye - Soru 12 A) Verilerin nasıl toplandığını, örneklem büyüklüğünü ve eksen ölçeklerini eleştirel gözle incelemek