📝 4. Sınıf Fen Bilimleri 4. Tema: Maddenin Değişimi

Maddenin halleri, erime, donma, buharlaşma, yoğuşma, genleşme ve büzülme

🚀 Uygulamada İnteraktif Çöz
4. Sınıf Fen Bilimleri 3 Seviye (Temel, Orta, İleri) MEB Maarif Modeli

Bu sınav dokümanı, akıllı tahtada ders işlerken ve evde konu pekiştirirken kullanılmak üzere hazırlanmıştır. Aşağıda 3 farklı zorluk seviyesindeki tüm soruları, seçenekleri, ayrıntılı çözümleri ve en altta yer alan cevap anahtarı özetini bulabilirsiniz.

🟢 SEVİYE 1: TEMEL DÜZEY (BASİT)

🏆 🌱 Madde Kâşifi

Soru 1: Sıcaklığı artan katı bir maddenin eriyip akışkan hale geçmesine ne denir?

  • A) Erime
  • B) Bozunma
  • C) Donma
  • D) Büzülme
💡 Çözüm & Açıklama: Katının ısı alarak sıvı hale geçişi erimedir.

Soru 2: Maddenin belirli bir şekli olmayan, bulunduğu kabın şeklini alan akışkan haline ne ad verilir?

  • A) Taş Hâli
  • B) Katı Hâl
  • C) Sıvı Hâl
  • D) Buz Hâli
💡 Çözüm & Açıklama: Sıvı hal akışkandır ve girdiği kabın biçimini alır.

Soru 3: Sıvı suyun dışarıya ısı verip soğuyarak katı buz haline gelmesi olayına ne denir?

  • A) Buharlaşma
  • B) Donma
  • C) Genleşme
  • D) Kaynama
💡 Çözüm & Açıklama: Sıvının soğuyarak katılaşması donmadır.

Soru 4: Isıtılan maddelerin hacimlerinin dışarıya doğru genişlemesi olayına ne verilir?

  • A) Yoğuşma
  • B) Erime
  • C) Büzülme
  • D) Genleşme
💡 Çözüm & Açıklama: Isınan maddenin hacimsel büyümesine genleşme denir.

Soru 5: Soğuyan maddelerin hacimlerinin içeriye doğru küçülmesi olayına ne verilir?

  • A) Erime
  • B) Buharlaşma
  • C) Büzülme
  • D) Genleşme
💡 Çözüm & Açıklama: Soğuyan maddenin hacimsel daralmasına büzülme denir.

Soru 6: Su buharının soğuk metal bir yüzeye değdiğinde su damlacıklarına dönüşmesi olayı nedir?

  • A) Yoğuşma
  • B) Buharlaşma
  • C) Erime
  • D) Kaynama
💡 Çözüm & Açıklama: Gazın soğuk yüzeye değip sıvılaşması yoğuşmadır.

Soru 7: Sıkışan kavanoz kapağının sıcak suya batırılınca kolayca açılması hangi fiziksel ilkedir?

  • A) Metalin soğuması
  • B) Camın erimesi
  • C) Suyun büzülmesi
  • D) Metal kapağın ısı alarak genleşmesi
💡 Çözüm & Açıklama: Sıcak sudan ısı alan metal kapak genleşerek gevşer.

Soru 8: Isıtılan sıvı suyun gaz hale geçip beyaz buhar olarak yükselmesi nedir?

  • A) Büzülme
  • B) Buharlaşma
  • C) Donma
  • D) Erime
💡 Çözüm & Açıklama: Sıvının ısı alıp gazlaşması buharlaşmadır.

🟡 SEVİYE 2: ORTA DÜZEY (ORTA)

🏆 ⭐ Dönüşüm Dedektifi

Soru 1: Erime ve buharlaşma olaylarının ortak termodinamik özelliği nedir?

  • A) İkisinde de ısının değişmemesi
  • B) İkisinin de gerçekleşirken çevreden ısı alması (ısınması)
  • C) İkisinde de katı hale geçilmesi
  • D) İkisinde de maddenin soğuması
💡 Çözüm & Açıklama: Erime ve buharlaşma ısı alarak gerçekleşir.

Soru 2: Donma ve yoğuşma olaylarının ortak özelliği nedir?

  • A) İkisinde de gaz hale geçilmesi
  • B) İkisinde de genleşme yaşanması
  • C) İkisinde de sıcaklığın yükselmesi
  • D) İkisinin de gerçekleşirken çevreye dışarıya ısı vermesi
💡 Çözüm & Açıklama: Donma ve yoğuşma çevreye ısı verilerek gerçekleşir.

Soru 3: Gravzant halkası deneyinde ısıtılan metal kürenin halkadan geçememesinin nedeni nedir?

  • A) Kürenin eriyip yok olması
  • B) Kürenin ağırlaşarak takılması
  • C) Isınan kürenin genleşip hacminin büyümesi
  • D) Halkanın büzüşüp küçülmesi
💡 Çözüm & Açıklama: Isınan katı küre genleşip çapını büyütür.

Soru 4: Yaz aylarında sokaklardaki elektrik tellerinin sarkması hangi nedensel ilişkiyle açıklanır?

  • A) Tellerin Güneş'ten ısı alarak genleşmesi ve uzaması
  • B) Tellerin ısınınca kısalması
  • C) Kuşların ağırlığı
  • D) Tellerin kışın büzülmesi
💡 Çözüm & Açıklama: Yazın ısı alan teller genleşip uzar ve sarkar.

Soru 5: Dondurucuya konulan ağzı dolu plastik su şişesinin çatlamasının fiziki sebebi nedir?

  • A) Suyun donarken küçülmesi
  • B) Buzun buharlaşması
  • C) Şişenin erimesi
  • D) Suyun donarken kristalleşerek genleşmesi ve hacminin artması
💡 Çözüm & Açıklama: Su diğer sıvılardan farklı olarak donarken hacmi genleşir.

Soru 6: Ağzına balon geçirilmiş cam şişe sıcak suya konulunca balonun şişmesi neyi kanıtlar?

  • A) Gazların ısı verip soğuduğunu
  • B) Isınan gazların (havanın) hızlıca genleştiğini
  • C) Camın eridiğini
  • D) Balonun delindiğini
💡 Çözüm & Açıklama: Isınan hava genleşip balonu doldurur.

Soru 7: Tren raylarının birleşme noktalarına bilerek boşluk bırakılmasının mühendislik nedeni nedir?

  • A) Yazın genleşen rayların birbirini büküp kırmasını önlemek
  • B) Yağmur suyunun süzülmesi
  • C) Trenin yavaş gitmesini sağlamak
  • D) Demirden tasarruf etmek
💡 Çözüm & Açıklama: Yazın genleşen rayların bükülmemesi için genleşme payı bırakılır.

Soru 8: Sıcak bir odaya girildiğinde soğuk gözlük camlarının buğulanması hangi olaydır?

  • A) Gözlüğün buharlaşması
  • B) Camın erimesi
  • C) Odadaki nemli sıcak su buharının soğuk cama değip yoğuşması
  • D) Camın genleşmesi
💡 Çözüm & Açıklama: Sıcak su buharı soğuk camda yoğuşup su damlaları olur.

🔴 SEVİYE 3: İLERİ DÜZEY (ZOR)

🏆 🏆 Fizik Başbilgini

Soru 1: Soğuk cam kaseye aniden çok sıcak çorba döküldüğünde camın çatlamasının nedensel analizi nedir?

  • A) Çorbanın ağırlığının camı kırması
  • B) Çorbanın çamurlaşması
  • C) Camın iç yüzeyinin ısı alıp aniden genleşmesi, dış yüzeyin ise soğuk kalıp gerilmelere dayanamaması
  • D) Camın kimyasal yapısının bozulması
💡 Çözüm & Açıklama: İç-dış katmanlar arasındaki dengesiz genleşme gerilme kırılması yaratır.

Soru 2: Termometrelerin içinde bulunan cıva veya renklendirilmiş alkolün yükselip alçalması hangi fiziki esasa dayanır?

  • A) Sıvıların sıcaklık artınca genleşerek yükselmesi, soğuyunca büzülerek seviye düşürmesi
  • B) Cam tüpün uzayıp kısalması
  • C) Sıvının yerçekiminden bağımsızlaşması
  • D) Sıvının içinde gaz kabarcıkları çıkması
💡 Çözüm & Açıklama: Termometreler sıvıların düzenli genleşme ve büzülme prensibiyle çalışır.

Soru 3: Aynı miktarda ısı verilen katı, sıvı ve gaz maddelerin genleşme miktarları karşılaştırıldığında hangisi doğrudur?

  • A) Katılar gazlardan daha çok genleşir
  • B) Genleşme miktarları hepsinde eşittir
  • C) Gazlar hiç genleşmez
  • D) Gazlar sıvılara göre, sıvılar da katılara göre çok daha fazla genleşir
💡 Çözüm & Açıklama: Tanecikler arası boşluğu en çok olan gazlar en fazla genleşir.

Soru 4: Doğadaki Su Döngüsünde Güneş ısısı ile yeryüzüne su dönüşü arasındaki sistemik bağ nedir?

  • A) Sular yer altında sürekli erir
  • B) Güneş ısısı ile buharlaşan sular yükselir; üst atmosferde ısı verip yoğuşarak ve donarak yağış halinde döner
  • C) Denizler hiç buharlaşmaz
  • D) Güneş suyu yok eder
💡 Çözüm & Açıklama: Buharlaşma (ısı alma) ve yoğuşma/donma (ısı verme) su döngüsünü çalıştırır.

Soru 5: Sıcak hava balonlarının (Kapadokya balonları) gökyüzünde yükselmesinin fiziksel nedeni nedir?

  • A) Balon içindeki havanın ısıtılarak genleşmesi ve yoğunluğunun hafifleyerek yukarı tırmanması
  • B) Havanın dondurulması
  • C) Rüzgârın balonu itmesi
  • D) Balonun motorla çekilmesi
💡 Çözüm & Açıklama: Isınan havanın genleşmesi hacmini büyütür ve yoğunluğunu düşürerek yükselmesini sağlar.

Soru 6: Soğuk kış günlerinde dışarıda unutulan araba lastiklerinin inmiş görünmesinin bilimsel sebebi nedir?

  • A) Lastiğin genleşmesi
  • B) Lastiğin delinmesi
  • C) Lastik içindeki havanın dışarıya ısı vererek soğuması ve büzülerek hacminin daralması
  • D) Havanın dışarı kaçması
💡 Çözüm & Açıklama: Soğuyan gaz büzülür ve basıncı/hacmi düşer.

Soru 7: İki farklı metalin birleştirilmesiyle yapılan termostatlarda (bimetal) sıcaklık değişiminde bükülme olmasının nedeni nedir?

  • A) Metallerin kırılması
  • B) Farklı metallerin ısı karşısında genleşme miktarlarının farklı olması
  • C) Metallerin erimesi
  • D) Metallerin paslanması
💡 Çözüm & Açıklama: Farklı genleşme oranları bimetal şeridin bükülerek devreyi açıp kapatmasını sağlar.

Soru 8: 4. Sınıf Fen Bilimleri 4. Temanın 'Maddenin Değişimi' bütünsel çıkarımı aşağıdakilerden hangisidir?

  • A) Genleşme sadece metallerde olur
  • B) Maddelerin değişimi geri dönülemez bozunmalardır
  • C) Isı maddeleri yok eder
  • D) Maddelerin halleri ve genleşme-büzülme hareketleri ısı alışverişiyle gerçekleşen korunumlu fiziksel değişimlerdir
💡 Çözüm & Açıklama: Hâl değişimi ve genleşme/büzülme ısının yönettiği korunumlu fiziksel değişimlerdir.

📊 Sınav Cevap Anahtarı Özeti

Soru Numarası Doğru Seçenek & Yanıt
🟢 SEVİYE 1 - Soru 1 A) Erime
🟢 SEVİYE 1 - Soru 2 C) Sıvı Hâl
🟢 SEVİYE 1 - Soru 3 B) Donma
🟢 SEVİYE 1 - Soru 4 D) Genleşme
🟢 SEVİYE 1 - Soru 5 C) Büzülme
🟢 SEVİYE 1 - Soru 6 A) Yoğuşma
🟢 SEVİYE 1 - Soru 7 D) Metal kapağın ısı alarak genleşmesi
🟢 SEVİYE 1 - Soru 8 B) Buharlaşma
🟡 SEVİYE 2 - Soru 1 B) İkisinin de gerçekleşirken çevreden ısı alması (ısınması)
🟡 SEVİYE 2 - Soru 2 D) İkisinin de gerçekleşirken çevreye dışarıya ısı vermesi
🟡 SEVİYE 2 - Soru 3 C) Isınan kürenin genleşip hacminin büyümesi
🟡 SEVİYE 2 - Soru 4 A) Tellerin Güneş'ten ısı alarak genleşmesi ve uzaması
🟡 SEVİYE 2 - Soru 5 D) Suyun donarken kristalleşerek genleşmesi ve hacminin artması
🟡 SEVİYE 2 - Soru 6 B) Isınan gazların (havanın) hızlıca genleştiğini
🟡 SEVİYE 2 - Soru 7 A) Yazın genleşen rayların birbirini büküp kırmasını önlemek
🟡 SEVİYE 2 - Soru 8 C) Odadaki nemli sıcak su buharının soğuk cama değip yoğuşması
🔴 SEVİYE 3 - Soru 1 C) Camın iç yüzeyinin ısı alıp aniden genleşmesi, dış yüzeyin ise soğuk kalıp gerilmelere dayanamaması
🔴 SEVİYE 3 - Soru 2 A) Sıvıların sıcaklık artınca genleşerek yükselmesi, soğuyunca büzülerek seviye düşürmesi
🔴 SEVİYE 3 - Soru 3 D) Gazlar sıvılara göre, sıvılar da katılara göre çok daha fazla genleşir
🔴 SEVİYE 3 - Soru 4 B) Güneş ısısı ile buharlaşan sular yükselir; üst atmosferde ısı verip yoğuşarak ve donarak yağış halinde döner
🔴 SEVİYE 3 - Soru 5 A) Balon içindeki havanın ısıtılarak genleşmesi ve yoğunluğunun hafifleyerek yukarı tırmanması
🔴 SEVİYE 3 - Soru 6 C) Lastik içindeki havanın dışarıya ısı vererek soğuması ve büzülerek hacminin daralması
🔴 SEVİYE 3 - Soru 7 B) Farklı metallerin ısı karşısında genleşme miktarlarının farklı olması
🔴 SEVİYE 3 - Soru 8 D) Maddelerin halleri ve genleşme-büzülme hareketleri ısı alışverişiyle gerçekleşen korunumlu fiziksel değişimlerdir